Στην Πολωνία, η διαδικασία χαρακτηρισμού ξεκινά συνήθως όταν οι εκπαιδευτικοί βλέπουν ένα “πρόβλημα” σε ένα παιδί – τότε λένε ότι το παιδί είναι “δύσκολο”, “άτακτο”, δεν είναι συγκεντρωμένο. Και το στέλνουν στο ψυχολογικό-εκπαιδευτικό συμβουλευτικό κέντρο. Έχω αυτή την εμπειρία όχι μόνο ως σύμβουλος οικογενειών που μου έχουν πει πώς ήταν για αυτούς, αλλά και ως απόφοιτος παιδαγωγικών σπουδών και ως μητέρα – έχω μεγάλη εμπειρία με αυτό.Διέγνωσα τον γιο μου πριν από μερικούς μήνες – δηλώνει η εκπαιδευτική σύμβουλος Barbara Salamon.
Όλο και περισσότερο, είναι επίσης οι γονείς που αναλαμβάνουν την πρωτοβουλία ότι ίσως κάτι συμβαίνει. Οι δάσκαλοι στην Πολωνία συχνά δεν έχουν χρόνο να το σκεφτούν αυτό, απλά βλέπουν ένα πρόβλημα και μεταβιβάζουν πληροφορίες στους γονείς χωρίς να σκέφτονται τις πιθανές αιτίες. Αυτό μπορεί να παρατηρηθεί ιδιαίτερα στα δημόσια σχολεία, όπου οι τάξεις είναι αρκετά μεγάλες – σημειώνει ο ειδικός, πριν προσθέσει:Καθώς βρισκόμαστε ήδη σε αυτό το ψυχολογικό-εκπαιδευτικό συμβουλευτικό κέντρο, η διαδικασία διάγνωσης διεξάγεται πολύ ωραία, πολύ αξιόπιστη, σχολαστική και τα παιδιά λαμβάνουν πιστοποιητικά νευροδιαφορετικότητας.. Αν και ο γονέας δεν υποστηρίζεται πλήρως – όταν έρχεται στο συμβουλευτικό κέντρο, είναι ο γονέας που πρέπει να προτείνει προς ποια κατεύθυνση θα πρέπει να διαγνωστεί το παιδί. Δεν μπορεί να έρθει και να πει ότι θα ήθελε μια διάγνωση επειδή δεν ξέρει τι συμβαίνει με το παιδί. Πώς ακριβώς υποτίθεται ότι πρέπει να γνωρίζει ένας γονέας αν πρέπει να διαγνώσει ένα παιδί για ΔΕΠΥ ή για διαταραχή του φάσματος του αυτισμού; – ρωτά ρητορικά.
Η ίδια η διαδικασία διαρκεί συχνά αρκετούς μήνες λόγω της χαμηλής διαθεσιμότητας ειδικών – εμπλέκονται ψυχολόγος, παιδαγωγός και συχνά ψυχίατρος. Η απόφαση που εκδίδεται περιλαμβάνει οδηγίες προς το σχολείο σχετικά με τον τρόπο εργασίας με το παιδί. Δυστυχώς – το πολωνικό μας σύστημα επικεντρώνεται στην ελαχιστοποίηση των προβλημάτων αντί στην ανάπτυξη των δυνατών σημείων του μαθητή. Περισσότερη έμφαση δίνεται στο πώς να λειτουργήσει το παιδί στην τάξη, παρά στο πώς να αναδείξει το πλήρες δυναμικό του παιδιού.
Αντίθετα, στα ξένα, ιδιωτικά σχολεία, ιδίως στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ελβετία, τα προσόντα είναι πιο ολιστικά. Ήδη κατά την υποβολή της αίτησης, πρέπει να έχουμε διάγνωση από ψυχολογικό-εκπαιδευτικό συμβουλευτικό κέντρο – αν αποδειχθεί ότι ο μαθητής δεν έχει και ήδη κατά τη διάρκεια της φοίτησης υπάρχει υποψία ότι κάτι “τρέχει”, οι γονείς συχνά στέλνονται πίσω στο πολωνικό συμβουλευτικό κέντρο. Είναι απλά καλύτερο να διαγνωστεί το παιδί στη μητρική του γλώσσα. – σημειώνει η Barbara Salamon.
Εάν έχουμε ήδη αξιολόγηση από εθνικό συμβουλευτικό κέντρο, αυτή μεταφράζεται στα αγγλικά. Επιπλέον, τα σχολεία διεξάγουν τα δικά τους τεστ – μπορεί να είναι ένα τεστ Morrisby ή ένα τεστ τύπου Cat4, τα οποία βοηθούν στον εντοπισμό όχι μόνο των δυσκολιών αλλά και των ταλέντων και των ικανοτήτων του μαθητή. Αυτό διασφαλίζει ότι η διαδικασία επικεντρώνεται στις δυνατότητες του παιδιού και όχι μόνο στις προκλήσεις της μάθησης – τονίζει ο ειδικός, πριν προσθέσει:Στην Πολωνία, η νευροδιαφορετικότητα αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα και προσφέρεται θεραπευτική υποστήριξη, π.χ. μαθήματα με εκπαιδευτικό ή θεραπείες που οργανώνονται εκτός σχολείου. Μερικές φορές εφαρμόζονται ατομικά μαθήματα, εάν το σχολείο είναι σε θέση να τα παρέχει. Αυτό που λείπει, ωστόσο, είναι μια προσέγγιση που υποστηρίζει το ταλέντο και την ανάπτυξη των παθών αυτών των μαθητών. Πολύ συχνά οι μαθητές με νευροδιαφορετικότητα έχουν νοημοσύνη πάνω από το μέσο όρο και οι δυνατότητές τους δεν αξιοποιούνται. Για το λόγο αυτό, μεταξύ άλλων, ιδρύθηκε το Ίδρυμα Νευροδιαφορετικότητας από τη Weronika Tomiak, απόφοιτο οικοτροφείου. Στόχος του είναι να ευαισθητοποιήσει την κοινωνία, όχι μόνο στο σχολείο αλλά και στους ενήλικες στον εργασιακό χώρο, για το πώς μπορούν να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες των ατόμων με νευροδιαφορετικότητα.
Διαφορετικές χώρες και σχολεία, διαφορετικές προσεγγίσεις
Τα οικοτροφεία στην Ευρώπη ή στις ΗΠΑ προσφέρουν πολύ διαφορετικές προσεγγίσεις. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, εξειδικευμένα προγράμματα σε σχολεία χωρίς αποκλεισμούς. Αν και υπάρχουν σχολεία που είναι αυστηρά προετοιμασμένα για μαθητές με ειδικές ανάγκες, πολύ συχνά οι μαθητές με νευροδιαφορετικότητα γίνονται δεκτοί σε εντελώς “κανονικά” σχολεία. Τους παρέχονται εκπαιδευμένοι βοηθοί, επιπλέον υποστήριξη, ώστε να μάθουν να λειτουργούν στην κοινωνία, μαζί με τους συνομηλίκους τους. Στην πράξη, αυτό σημαίνει, για παράδειγμα, πρόσβαση σε επιτόπιους θεραπευτές, προγράμματα καθοδήγησης, δραστηριότητες που αναπτύσσουν τις ικανότητές τους, όπως η τέχνη, η μουσική ή η τεχνολογία – Η Barbara Salamon περιγράφει.
Όσον αφορά τη διαβίωση σε μια κοινότητα και σε ένα περιβάλλον οικοτροφείου, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη ρουτίνα – η μεγάλη προβλεψιμότητα είναι ένας παράγοντας που τα άτομα με νευροδιαφορετικότητα είναι πολύ πιο ασφαλή. Ως αποτέλεσμα, η ανάπτυξή τους περνάει πολύ πιο εύκολα, γρήγορα και αποτελεσματικά. Ως αποτέλεσμα, πολύ συχνά οι μαθητές, ιδίως εκείνοι με ΔΕΠΥ ή στο φάσμα του αυτισμού, αργότερα συχνά επιτυγχάνουν τα υψηλότερα αποτελέσματα, εισάγονται στα καλύτερα πανεπιστήμια και κάνουν εξαιρετική καριέρα.
Ιδιαίτερα στο Ηνωμένο Βασίλειο, γίνεται μεγάλη προσπάθεια για την ένταξη των παιδιών με νευροδιαφορετικότητα στη σχολική κοινότητα, σε μια ενεργή ομαδική ζωή. Πολλή προσοχή επιστρέφει στη συναισθηματική ανάπτυξη, στις κοινωνικές δεξιότητες, με την κατάλληλη, φυσικά, υποστήριξη, που στην προκειμένη περίπτωση σημαίνει κατάλληλους εκπαιδευμένους παιδαγωγούς.
Τα προγράμματα σπουδών στα σχολεία του Ηνωμένου Βασιλείου χρησιμοποιούν συχνά στοιχεία συμπεριφορικής ή γνωστικής θεραπείας. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το σύστημα είναι πιο ποικιλόμορφο. Ορισμένα σχολεία ειδικεύονται στην SEND, ή Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες. Πρόκειται για σχολεία με έμφαση στα παιδιά με νευροδιαφορετικότητα. Φυσικά, υπάρχουν και “κανονικά” σχολεία που δέχονται παιδιά με ειδικές ανάγκες, ιδίως παιδιά με υψηλή λειτουργικότητα και αυτισμό, για παράδειγμα. Η υποστήριξη βασίζεται σε καλλιτεχνικά προγράμματα, μαθήματα τεχνολογίας, τέχνης, μουσικής και ενσωμάτωση στην κοινωνία όσο το δυνατόν περισσότερο.
Το πρώτο έτος είναι συχνά το λεγόμενο μεταβατικό έτος – τα παιδιά μαθαίνουν ένα νέο σύστημα, μια νέα ζωή, μια νέα χώρα. Ένα άλλο παράδειγμα που αξίζει να αναφερθεί είναι η Ελβετία, όπου η δομή και ο ακριβής προγραμματισμός της ημέρας είναι ακόμη πιο σημαντικά. Εκεί, η ημέρα σχεδιάζεται από το πρωί – τι πρέπει να γίνει, πότε πρέπει να γίνει, πώς πρέπει να γίνει. Ως αποτέλεσμα, τα παιδιά με νευροδιαφορετικότητα, αλλά και εκείνα που είναι “απολύτως υγιή”, μαθαίνουν πολύ καλύτερα πώς να λειτουργούν σε μια ομάδα και πώς να προγραμματίζουν τη ζωή τους.
Το ξεκίνημα είναι το πιο σημαντικό – μετά από αυτό γίνεται πιο εύκολο
Η αρχή είναι όντως μια πρόκληση, γι’ αυτό και είναι πολύ σημαντικό να προετοιμαστεί και να υποστηριχθεί το παιδί σωστά, ακόμη και πριν από το ταξίδι. Η προετοιμασία τόσο του παιδιού όσο και των γονέων είναι το κλειδί. Αυτό σημαίνει, πάνω απ’ όλα, δουλειά στη γλώσσα για να εξαλειφθεί τουλάχιστον αυτή η μία δυσκολία, αλλά και εντατική δουλειά με τον θεραπευτή. Καλό θα ήταν να πρόκειται για θεραπεία της οικογένειας για τουλάχιστον μερικούς μήνες, ώστε να προετοιμαστούν για τις προκλήσεις που τους περιμένουν και να διευκολυνθεί η μετέπειτα προσαρμογή.
Η εμπειρία μου δείχνει ότι τα παιδιά που μπορεί αρχικά να έχουν δυσκολίες συχνά εκπλήσσουν τον εαυτό τους, τους γονείς τους και το περιβάλλον τους με την ενσωμάτωσή τους σε ένα νέο περιβάλλον. Μίλησα με μια μητέρα της οποίας ο γιος ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο σε οικοτροφείο στην Ιταλία, με διδασκαλία αγγλικών. Είπε ότι ο γιος της αισθάνεται τώρα υπέροχα επειδή έχει μια βοηθό που είναι η “δεύτερη μαμά του”. – Συχνά του μιλάει για το τι δεν μπορεί να κάνει καλά και παίρνει διάφορες συμβουλές για το πώς να το αντιμετωπίσει.
Είπε επίσης στη μητέρα του ότι τώρα αισθάνεται σαν κάποιος ξεχωριστός – και πρέπει να πούμε ότι είναι πράγματι πάνω από το μέσο όρο σε νοημοσύνη. Στο πολωνικό σχολείο, έχοντας ένα πιστοποιητικό και ερχόμενος αντιμέτωπος με το πολωνικό σύστημα, ένιωθε σαν κάποιος κατώτερος, πιο ηλίθιος. Έπρεπε να πηγαίνει σε ατομικά μαθήματα. Επομένως, το πώς ακριβώς γίνονται αντιληπτοί οι μαθητές και το πώς χτίζεται η αυτοεκτίμησή τους είναι πολύ σημαντικό εδώ. Τα σχολεία επικεντρώνονται στην ανακάλυψη αυτών των ταλέντων τους και στη μεγιστοποίηση των δυνατοτήτων τους, ώστε να μην αισθάνονται κατώτεροι σε καμία περίπτωση. Όλα αυτά ισχύουν φυσικά και για τα ιδιωτικά σχολεία. Δυστυχώς, το παγκόσμιο πρότυπο είναι τα υποχρηματοδοτούμενα δημόσια σχολεία, και κοστίζει χρήματα η εκπαίδευση και η απασχόληση ειδικών. Και είναι αυτοί οι ειδικοί που βρίσκονται σε έλλειψη.
Μπορεί να συμβεί ότι αν ένα σχολείο έχει ήδη δεχτεί έναν αριθμό μαθητών με νευροδιαφορετικότητα για το επόμενο σχολικό έτος, δεν υπάρχουν διαθέσιμες θέσεις. Τότε θα αρνηθεί την εισαγωγή του εν λόγω μαθητή, επειδή δεν θέλει να δεχτεί έναν μαθητή για τον οποίο δεν μπορεί να φροντίσει. Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι τόσο σημαντικό να υποβάλλετε έγκαιρα την αίτησή σας, διότι οι αποφάσεις άρνησης του σχολείου συνήθως δεν βασίζονται στο γεγονός ότι το σχολείο δεν θέλει να φροντίσει το εν λόγω παιδί, αλλά απλώς δεν είναι πλέον σε θέση να το κάνει, επειδή έχει ήδη διαθέσει τους πόρους του σε άλλα παιδιά.
Η ίδια η διαδικασία επιλογής μιας σχολής είναι διαφορετική, αλλά σίγουρα όχι πιο δύσκολη. Για παράδειγμα, ειδικά για τα τελευταία χρόνια του λυκείου, το σύστημα των A-levels είναι συχνά καλύτερο για τα παιδιά αυτά. από ό,τι, για παράδειγμα, το International Baccalaureate, το οποίο είναι πολύ προσανατολιστικό. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, εξετάζεται μια πολύ εξατομικευμένη προσέγγιση, οπότε μπορείτε να παραλείψετε ακόμη και τα επόμενα μαθήματα κατά δύο χρόνια. Σε αυτή τη διαδικασία, η εμπειρία του συμβούλου είναι το κλειδί.
Ας μη φοβόμαστε τη νευροδιαφορετικότητα. Ας σημειώσουμε ότι οι σπουδαιότεροι επιχειρηματίες, οι σπουδαιότεροι καλλιτέχνες του κόσμου είναι πολύ συχνά άνθρωποι με νευροδιαφορετικότητα. Και πρόκειται, άλλωστε, για εξαιρετικά μυαλά.
