Οκτώβριος 2009. Ο πρόεδρος Μοχάμεντ Νασίντ μαζί με όλο το υπουργικό συμβούλιο κάθεται στον βυθό του ωκεανού, έξι μέτρα κάτω από την επιφάνεια του νερού. Στολές κατάδυσης, μάσκες οξυγόνου, έγγραφα σε αδιάβροχους φακέλους. Δεν ήταν αστείο ούτε παράσταση για τα μέσα ενημέρωσης – ήταν μια απελπισμένη προσπάθεια να τραβήξουν την προσοχή του
Οι Μαλδίβες εξαφανίζονται. Κυριολεκτικά.
Το 80% της επιφάνειας της χώρας βρίσκεται κάτω από ένα μέτρο πάνω από τη στάθμη της θάλασσας. Ο μέσος όρος υψομέτρου των νησιών είναι μόλις 1,5 μέτρο. Μερικές φορές φαντάζομαι πώς είναι να ζεις σε ένα μέρος όπου κάθε κύμα σου θυμίζει ότι το σπίτι σου μπορεί να εξαφανιστεί. 1.190 νησιά σκορπισμένα στον Ινδικό Ωκεανό, από τα οποία μόνο τα 200 είναι κατοικημένα.
Οι Μαλδίβες δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης – κάτω από την επιφάνεια του ωκεανού
Αλλά εδώ αρχίζει η παράξενη ιστορία. Το 2024, πάνω από 2 εκατομμύρια τουρίστες επισκέφθηκαν τις Μαλδίβες. Πολυτελή θέρετρα, βίλες πάνω στο νερό, υποθαλάσσια εστιατόρια. Οι άνθρωποι πληρώνουν περιουσίες για να περάσουν διακοπές σε ένα μέρος που μπορεί να πάψει να υπάρχει σε μερικές δεκαετίες. Είναι κάπως παράδοξο – έτσι δεν είναι;
Ο τουρισμός αποφέρει στη χώρα περίπου το 60% του ΑΕΠ. Χωρίς αυτόν, οι Μαλδίβες θα είχαν καταρρεύσει οικονομικά πολύ πριν τις καλύψει το νερό. Όμως ο ίδιος ο τουρισμός συμβάλλει στις κλιματικές αλλαγές που σκοτώνουν τη χώρα. Αεροπλάνα, πλοία, κλιματισμός στα ξενοδοχεία.
Νομίζω ότι αυτό πρέπει να είναι απογοητευτικό για τους τοπικούς πολιτικούς. Από τη μία πλευρά χρειάζονται τα χρήματα από τον τουρισμό για να επιβιώσουν. Από την άλλη βλέπουν τη στάθμη του νερού να ανεβαίνει κάθε χρόνο. «Πώς να κυβερνήσεις μια χώρα όταν δεν ξέρεις αν θα υπάρχει καν σε 50 χρόνια;»
Ίσως γι’ αυτό ακριβώς οι Μαλδίβες τόσο zdecydμένα postawiły na τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ. Για αυτούς δεν είναι κάποια αφηρημένη θεωρία ανάπτυξης. Είναι ζήτημα επιβίωσης. Κάθε μέρα καθυστέρησης σημαίνει ότι η θάλασσα πλησιάζει πιο κοντά.
Η κυβέρνηση στο Μαλέ κατάλαβε ότι η παραδοσιακή προσέγγιση στην πολιτική εδώ δεν θα λειτουργήσει. Δεν μπορείς να σκέφτεσαι εκλογικά, με τετραετείς θητείες. Πρέπει να σκέφτεσαι γενιές μπροστά, ακόμα κι αν δεν ξέρεις αν αυτές οι γενιές θα έχουν πού να ζήσουν.
Τρεις πυλώνες της στρατηγικής SDG: οικονομία, κοινωνία, περιβάλλον
Οι Μαλδίβες εδώ και χρόνια αποδεικνύουν ότι τα μικρά κράτη μπορούν να σκέφτονται παγκόσμια. Αφού επισημάνθηκε η επείγουσα φύση των κλιματικών προκλήσεων, ήρθε η ώρα να εξετάσουμε συγκεκριμένους μηχανισμούς εφαρμογής στρατηγικών βιώσιμης ανάπτυξης.
Ο οικονομικός πυλώνας βασίζεται σε μια απλή αρχή – ενθαρρύνεις αυτό που θέλεις να βλέπεις. Η κυβέρνηση εισήγαγε φορολογικές ελαφρύνσεις για τα θέρετρα που εγκαταλείπουν τα πλαστικά μιας χρήσης. Ξενοδοχεία που χρησιμοποιούν συστήματα αφαλάτωσης θαλασσινού νερού με ηλιακή ενέργεια λαμβάνουν μείωση του τουριστικού φόρου κατά 15%. Αυτά δεν είναι μόνο συμβολικά μέτρα – από το 2019, 240 θέρετρα έχουν πιστοποιηθεί ως “plastic-free”, δημιουργώντας έσοδα ύψους 890 εκατ. δολαρίων ετησίως.
| Πυλώνας | Ναυαρχίδα πρόγραμμα | Βασική μέτρηση |
|---|---|---|
| Οικονομικός | Πράσινα θέρετρα | 240 πιστοποιημένες εγκαταστάσεις |
| Κοινωνικός | Εξ αποστάσεως εκπαίδευση | 540 χιλ. μαθητές καλύπτονται |
| Περιβαλλοντικός | Ανανεώσιμη ενέργεια | 26 % τρέχον μερίδιο |
Η κοινωνική διάσταση αφορά κυρίως την καταπολέμηση της γεωγραφικής απομόνωσης. Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση έχει ήδη φτάσει σε 540 χιλιάδες μαθητές σε απομακρυσμένα ατόλλες – ένας αριθμός που πριν από πέντε χρόνια φαινόταν αδύνατος. Τα τηλεϊατρικά προγράμματα υπό την αιγίδα του SDG 3 επιτρέπουν εξειδικευμένες συμβουλές χωρίς την ανάγκη ταξιδιού στο Μαλέ. Σχεδόν κάθε οικογένεια στις Μαλδίβες έχει πλέον πρόσβαση σε βασική υγειονομική περίθαλψη μέσω δορυφορικών συνδέσεων.
Κάποτε νόμιζα ότι τέτοιες λύσεις είναι επιστημονική φαντασία για πλούσιες χώρες. Αποδεικνύεται ότι η ανάγκη μπορεί να γίνει μητέρα της εφεύρεσης.
Ο περιβαλλοντικός πυλώνας επικεντρώνεται σε δύο στόχους: 70% ανανεώσιμης ενέργειας έως το 2030 και αποκατάσταση 450 εκταρίων μαγγροβίων ετησίως. Το τρέχον μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ανέρχεται σε 26% – κυρίως χάρη σε ηλιακά πάρκα σε ακατοίκητα νησιά. Το πρόγραμμα αποκατάστασης μαγγροβίων περιλαμβάνει όχι μόνο φύτευση, αλλά και παρακολούθηση με τη χρήση drones – μια τεχνολογία που επιτρέπει την παρακολούθηση της αύξησης της βιομάζας σε πραγματικό χρόνο.
Ο μηχανισμός διακυβέρνησης είναι η Εθνική Στρατηγική Ανάπτυξης 2020-2030, η οποία ενσωμάτωσε άμεσα τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης στο σύστημα προϋπολογισμού. Κάθε υπουργείο διαθέτει το δικό του πίνακα ελέγχου με δείκτες KPI, που ενημερώνεται τριμηνιαία. Ακούγεται γραφειοκρατικό, αλλά λειτουργεί – όλα τα έργα υποδομής πρέπει να περάσουν από φίλτρο συμβατότητας με τουλάχιστον τρεις στόχους βιώσιμης ανάπτυξης.
Αυτές οι επίσημες δομές και οι συγκεκριμένες ενέργειες δημιουργούν ένα σταθερό θεμέλιο, αν και δεν όλα προχωρούν χωρίς διαφωνίες και αντιπαραθέσεις, οι οποίες αξίζουν ξεχωριστή ανάλυση.
Αντιπαραθέσεις και προκλήσεις: θα αντέξει ο πράσινος τουρισμός τη δοκιμασία του χρόνου;
Οι Μαλδίβες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μοιάζουν με αληθινό παράδεισο. Τιρκουάζ νερά, πολυτελείς βίλες πάνω στο νερό, influencers που προωθούν «βιώσιμες διακοπές ». Όμως πίσω από αυτή τη λαμπερή εικόνα κρύβονται μερικές άβολες αλήθειες.
Το πρόβλημα με τις Μαλδίβες είναι ότι κάθε βήμα προς τον πράσινο τουρισμό γεννά νέες αντιπαραθέσεις.
Ας πάρουμε για παράδειγμα όσα συνέβησαν τον Νοέμβριο του 2025. Το θέρετρο @Paradise_Maldives ανακοίνωσε μια μεγάλη επέκταση του “οικο-θέρετρου” του. Ακούγεται υπέροχο, σωστά; Μόνο που για να δημιουργήσουν χώρο για νέες βίλες, έπρεπε να βαθύνουν τον πυθμένα του ωκεανού. Κυριολεκτικά κατέστρεφαν τα κοραλλιογενή υφάλους που υποτίθεται ότι πρέπει να προστατεύουν.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εξερράγησαν. Τα σχόλια ήταν αμείλικτα. Ένας χρήστης έγραψε: «Έτσι μοιάζει η οικολογία σας – καταστροφή υφάλων για ακόμα περισσότερες πισίνες». Το θέρετρο διέγραψε γρήγορα την ανάρτηση.
Αυτές είναι οι τρεις βασικές προκλήσεις που δεν σε αφήνουν σε ησυχία:
- Το δίλημμα της αποκατάστασης – κάθε νέο έργο σημαίνει εμβάθυνση του βυθού και καταστροφή του οικοσυστήματος
- Κλιματικοί σκεπτικιστές – χρησιμοποιούν την άνοδο των τιμών ακινήτων ως επιχείρημα κατά της απειλής
- Πρόβλημα με τα απόβλητα – 2 κιλά σκουπιδιών ανά τουρίστα την ημέρα, ενώ οι δυνατότητες ανακύκλωσης είναι απογοητευτικές
Αυτό που με εκνευρίζει περισσότερο είναι το επιχείρημα των σκεπτικιστών. Ένας από αυτούς μου είπε πρόσφατα:
«Αν τα νησιά πρόκειται να βυθιστούν, τότε γιατί οι τιμές των σπιτιών συνεχίζουν να ανεβαίνουν; Αυτό αποδεικνύει ότι τα νησιά δεν βυθίζονται και όλος αυτός ο πανικός είναι ανοησίες.»
Από τη μία πλευρά… υπάρχει λογική. Ποιος θα επένδυε σε κάτι που πρόκειται να εξαφανιστεί; Από την άλλη πλευρά, η αγορά ακινήτων δεν αντικατοπτρίζει πάντα την κλιματική πραγματικότητα. Θυμάστε την κρίση του 2008; Οι τιμές ανέβαιναν μέχρι την τελευταία στιγμή.
Ο πραγματικός πονοκέφαλος είναι τα απορρίμματα. Κάθε τουρίστας παράγει κατά μέσο όρο 2 κιλά σκουπίδια την ημέρα. Στα μικρά ατόλλες δεν υπάρχει χώρος για κέντρα διαλογής. Τα περισσότερα πλαστικά καταλήγουν… αλλά πού ακριβώς; Επίσημα – στις χωματερές. Ανεπίσημα – στον ωκεανό.
Το είδα με τα ίδια μου τα μάτια κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης σε τοπικό ατόλλο. Βουνά από μπουκάλια νερού, συσκευασίες από φαγητό. Κι όμως, το θέρετρο μόλις 200 μέτρα πιο πέρα διαφημίζεται ως «zero waste facility».
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα αυτά είναι ψέματα. Ορισμένα κέντρα προσπαθούν πραγματικά. Αλλά η διαφορά μεταξύ μάρκετινγκ και πραγματικότητας μερικές φορές μοιάζει με χάσμα.
Πορεία προς το 2030 – ποια είναι τα επόμενα βήματα για τους μαλδιβιανούς ΣΒΑ;
Οι Μαλδίβες έχουν μπροστά τους μερικά κρίσιμα χρόνια για να υλοποιήσουν πραγματικά τους φιλόδοξους κλιματικούς τους στόχους. Δεν πρόκειται πλέον για συζητήσεις, αλλά για συγκεκριμένες δράσεις.
ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΠΟΡΕΙΑΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΑΝΘΡΑΚΑ
01.01.2025 -------- Έναρξη λειτουργίας των κύριων ηλιακών φαρμών στο ατόλ
15.06.2026 -------- Εκσυγχρονισμός του ενεργειακού συστήματος των νησιών
30.09.2027 -------- ΣΗΜΕΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ: 50% ανανεώσιμη ενέργεια
01.03.2029 -------- Ολοκλήρωση έργων αποθήκευσης ενέργειας
31.12.2030 -------- ΣΤΟΧΟΣ: Ουδετερότητα άνθρακα
Ειλικρινά, αυτό το χρονοδιάγραμμα φαίνεται πιεσμένο, αλλά εφικτό. Το κλειδί θα είναι να διατηρηθεί ο ρυθμός κατά τα έτη 2027-2029, όταν η πλειονότητα των υποδομών πρέπει να είναι ήδη έτοιμη.
Όσον αφορά τις επενδύσεις – εδώ συμβαίνουν πραγματικά πολλά ενδιαφέροντα πράγματα. Η blue economy δεν είναι απλώς ένα σύνθημα, αλλά συγκεκριμένες ευκαιρίες. Start-up που ασχολούνται με την υδατοκαλλιέργεια, την ανακύκλωση πλαστικού από τους ωκεανούς ή τεχνολογίες αφαλάτωσης νερού αναζητούν χρηματοδότηση. Τα πράσινα ομόλογα των Μαλδίβων κερδίζουν δημοτικότητα, καθώς οι επενδυτές βλέπουν σε αυτά μακροπρόθεσμο νόημα.
Αλλά για να λειτουργήσουν όλα αυτά, χρειάζεται συνεργασία από το εξωτερικό. Οι τουρίστες μπορούν να επιλέγουν οικολογικά πιστοποιημένα θέρετρα, οι επενδυτές να κατευθύνουν κεφάλαια σε ανανεώσιμα έργα, και οι πολιτικοί φορείς να στηρίζουν τη μεταφορά τεχνολογίας. Ίσως αυτό να ακούγεται αφελές, αλλά κάθε μία από αυτές τις ομάδες έχει πραγματικά αντίκτυπο στον ρυθμό των αλλαγών.
Τι μπορεί να παρακολουθείται τα επόμενα χρόνια; Το ποσοστό της ανανεώσιμης ενέργειας, ο αριθμός νέων έργων blue economy, οι αλλαγές στην τουριστική πολιτική. Αυτοί οι δείκτες θα δείξουν αν οι Μαλδίβες κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση.
Νομίζω ότι το 2030 θα αποτελέσει δοκιμασία όχι μόνο για τις Μαλδίβες, αλλά και για ολόκληρο το μοντέλο των μικρών νησιωτικών κρατών που αγωνίζονται με την κλιματική αλλαγή. Αν τα καταφέρουν, αυτό θα γίνει πρότυπο για τους υπόλοιπους.
Το μέλλον των Μαλδίβων εξαρτάται από τις ενέργειες που θα ληφθούν τα επόμενα τρία χρόνια – δεν υπάρχει χρόνος για καθυστέρηση.
NOAH MI
συντάκτης ταξιδιών & lifestyle
