Υπάρχουν δημοπρασίες τέχνης που ενδιαφέρουν τους συλλέκτες. Υπάρχουν όμως και εκείνες που μετατρέπονται ταυτόχρονα σε πολιτιστικό, οικονομικό και συμβολικό γεγονός. Ακριβώς σε αυτή τη δεύτερη κατηγορία ανήκει η πώληση της ιδιωτικής συλλογής του Joe Lewis, Βρετανού δισεκατομμυριούχου, επενδυτή και πρώην ιδιοκτήτη της ομάδας Tottenham Hotspur F.C. που αυτή τη στιγμή πουλάει την εντυπωσιακή του συλλογή έργων τέχνης. Τι σημαίνει αυτή η κίνηση και πώς θα επηρεάσει την αγορά τέχνης ως επένδυση;
Τον επόμενο μήνα ο οίκος δημοπρασιών Sotheby’s θα εκθέσει στο Λονδίνο μια συλλογή έργων, της οποίας η αξία εκτιμάται σε περίπου 150 εκατομμύρια λίρες. Αυτή μπορεί να είναι η ακριβότερη συλλογή ενός ιδιοκτήτη που έχει πουληθεί στην ιστορία της πόλης. Όμως πίσω από τους αστρονομικούς αριθμούς κρύβεται κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον από την ίδια την πολυτέλεια.
Αυτή είναι μια ιστορία για το γούστο, το ρίσκο και έναν κόσμο στον οποίο οι περισσότεροι άνθρωποι δεν ρίχνουν ποτέ μια ματιά.
Joe Lewis. Η τέχνη ως γλώσσα των πραγματικά πλούσιων ανθρώπων
Στον κόσμο των υπερπλούσιων, η τέχνη έχει πάψει εδώ και καιρό να αποτελεί διακόσμηση. Είναι μορφή κεφαλαίου, επιρροής και προσωπικού θρύλου. Τα έργα δεν κρέμονται εκεί τυχαία — είναι σαν μανιφέστα χαρακτήρα.
Η συλλογή του Joe Lewis μοιάζει ακριβώς με ένα τέτοιο μανιφέστο.
Βρίσκονται σε αυτή ονόματα που εδώ και δεκαετίες διαμορφώνουν την ιστορία της ευρωπαϊκής τέχνης: Gustav Klimt, Francis Bacon, Lucian Freud, Amedeo Modigliani ή Edgar Degas.
Αυτή δεν είναι μια συλλογή φτιαγμένη για το Instagram. Δεν υπάρχει σε αυτήν κραυγαλέος μοντερνισμός ούτε «δημοφιλή ονόματα της σεζόν». Υπάρχει όμως το βάρος της ιστορίας, τα συναισθήματα και τα ονόματα που άντεξαν γενιές.
Ένα από τα σημαντικότερα έργα είναι το πορτρέτο της Gertrud Loew από τον Klimt του 1902 — ένας πίνακας όχι μόνο όμορφος, αλλά και σημαδεμένος από την ιστορία του 20ού αιώνα. Η ηρωίδα του, μια Βιεννέζα αριστοκράτισσα εβραϊκής καταγωγής, διέφυγε από την Αυστρία για να γλιτώσει από τον ναζισμό. Ο ίδιος ο πίνακας περιπλανήθηκε για χρόνια ανάμεσα σε συλλογές και ιδρύματα, πριν επιστρέψει στους κληρονόμους της οικογένειας.
Η Sotheby’s το εκτιμά σήμερα σε περίπου 30 εκατομμύρια λίρες.
Οι συλλέκτες και οι traders έχουν περισσότερα κοινά μεταξύ τους απ’ ό,τι φαίνεται
Joe Lewis δεν γεννήθηκε στον κόσμο των γκαλερί και των ιδιωτικών μουσείων. Ήρθε στον κόσμο πάνω από μια παμπ του Λονδίνου και έχτισε την περιουσία του ως συναλλαγματικός trader. Έβγαζε τεράστια ποσά από τις κινήσεις της αγοράς, παίρνοντας αποφάσεις εκεί όπου άλλοι φοβούνταν το ρίσκο.
Και αυτό ακριβώς φαίνεται σε αυτή τη συλλογή.
Ο Francis Bacon με τα ωμά ειλικρινή αυτοπορτρέτα του. Ο Freud που ζωγραφίζει ανθρώπους χωρίς εξωραϊσμούς. Ο Modigliani που δημιουργεί μελαγχολικές, επιμηκυμένες σιλουέτες. Αυτά δεν είναι «ασφαλή» έργα. Αυτό που τα ενώνει είναι η ένταση — συναισθηματική και αισθητική.
Με μια έννοια, η συλλογή του Lewis θυμίζει ένα καλά δομημένο επενδυτικό χαρτοφυλάκιο. Δεν είναι μια τυχαία συλλογή ακριβών πραγμάτων. Έχει χαρακτήρα. Ένταση. Τόλμη.
Πολυτέλεια που δεν φωνάζει
Το πιο ενδιαφέρον σε αυτή την ιστορία είναι όμως κάτι ακόμα. Σε μια εποχή που η πολυτέλεια όλο και συχνότερα περιορίζεται σε εμφανή λογότυπα, εξωτικές διακοπές και αυτοκίνητα που προβάλλονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αυτή η δημοπρασία θυμίζει μια παλαιότερη έννοια του πλούτου.
Πιο ήσυχη. Πιο εκλεπτυσμένη.
Πραγματικά μεγάλες συλλογές τέχνης συχνά υπάρχουν πέρα από το πεδίο των καμερών. Είναι κρυμμένες σε ιδιωτικές κατοικίες, οικογενειακά ιδρύματα ή σε χρηματοκιβώτια ελεύθερων λιμανιών στη Γενεύη. Όταν εμφανίζονται στην αγορά, ο κόσμος των οικονομικών και της τέχνης το βλέπει ως τη στιγμή αποκάλυψης μιας ιδιωτικής αυτοκρατορίας.
Και ακριβώς γι’ αυτό η πώληση της συλλογής του Joe Lewisa είναι κάτι περισσότερο από μία ακόμη δημοπρασία.
Αυτή είναι μια σπάνια στιγμή, όπου μπορεί κανείς να δει το γούστο ενός ανθρώπου που για δεκαετίες διαχειριζόταν δισεκατομμύρια — και που αντί να αγοράζει εφήμερες τάσεις, επένδυε σε πράγματα που αντέχουν στον χρόνο.
