Το Met Gala 2027 επρόκειτο να αποτελέσει φόρο τιμής σε μία από τις μεγαλύτερες ιδιοφυΐες της σύγχρονης μόδας. Αντ’ αυτού, μετατράπηκε σε δοκιμασία για το ίδιο το Metropolitan Museum of Art. Η έκθεση «John Galliano: Horizons» ακυρώθηκε μετά από κύμα κριτικής σχετικά με αντισημιτικές και ρατσιστικές δηλώσεις του σχεδιαστή πριν από 15 χρόνια. Το πρόβλημα είναι ότι ο Galliano μέσα σε αυτά τα 15 χρόνια όχι μόνο ζήτησε συγγνώμη. Κατάφερε επίσης να ξαναχτίσει την καριέρα του και να δημιουργήσει μερικές από τις πιο ξεχωριστές συλλογές της γενιάς του.
Αυτή επρόκειτο να είναι μία από εκείνες τις εκθέσεις που ορίζουν τη σεζόν. Την άνοιξη του 2027, το Costume Institute στο Metropolitan Museum of Art θα αφηγούνταν την ιστορία τεσσάρων δεκαετιών δημιουργίας του John Galliano. Από τη συλλογή αποφοίτησής του στο Central Saint Martins, μέσω Givenchy και Dior, μέχρι το Maison Margiela. Η έκθεση «John Galliano: Horizons» θα ήταν μόλις η τρίτη μονογραφική έκθεση του Costume Institute αφιερωμένη σε εν ζωή σχεδιαστή, μετά τον Yves Saint Laurent και τη Rei Kawakubo.
Το Met Gala 2027 ακυρώνει την έκθεση John Galliano: Horizons
Αντί για τα εγκαίνια της έκθεσης, όμως, υπάρχει ακύρωση. Met Gala 2027 ακυρώνει την έκθεση Galliano. Η απόφαση αυτή προκάλεσε αμέσως μια συζήτηση πολύ ευρύτερη από τη διαμάχη γύρω από έναν μόνο σχεδιαστή. Έχει το μουσείο το δικαίωμα να τιμά την καλλιτεχνική ιδιοφυΐα ενός ανθρώπου που έχει διαπράξει ηθικά απαράδεκτες πράξεις; Έχουν σημασία τα δεκαπέντε χρόνια μεταμέλειας, προσωπικής δουλειάς και επαγγελματικής αποκατάστασης; Και τέλος: πρέπει το μουσείο τέχνης να εστιάζει κυρίως στην αξιολόγηση του έργου; Ή μήπως είναι εξίσου σημαντική η ηθική του καλλιτέχνη;
Οι λόγοι για προσοχή από την πλευρά του Met ήταν πολλοί. Ο Galliano το 2011 καταγράφηκε κατά τη διάρκεια μιας αντισημιτικής παραληρηματικής ομιλίας σε ένα μπαρ στο Παρίσι. Απολύθηκε από τον Dior. Εν τω μεταξύ, γαλλικό δικαστήριο τον έκρινε ένοχο για δημόσιες προσβολές με ρατσιστικό και θρησκευτικό χαρακτήρα. Δεν επρόκειτο λοιπόν για ένα ατυχές σχόλιο που θα μπορούσε να αποδοθεί σε ένα λάθος της στιγμής. Ήταν σκάνδαλο. Σταμάτησε μία από τις σημαντικότερες καριέρες στον κόσμο της μόδας.
Tόσο μόνο που το 2011 η ιστορία του Galliano δεν τελειώνει
Μετά την πτώση, ο σχεδιαστής υποβλήθηκε σε θεραπεία. Δημόσια ζήτησε συγγνώμη και τα επόμενα χρόνια προσπαθούσε σταθερά να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη. Επέστρεψε στον κόσμο της μόδας μέσω του Maison Margiela και για μια δεκαετία αποδείκνυε ότι το ταλέντο του δεν ήταν απλώς προϊόν της ισχυρής του θέσης στον Dior. Το αντίθετο. Στον Margiela δημιούργησε νέες συλλογές. Αυτές, για πολλούς κριτικούς, ανήκουν στα σημαντικότερα γεγονότα της σύγχρονης μόδας. Η επίδειξή του haute couture του 2024 πέρασε στην ιστορία.
Εδώ ακριβώς αρχίζει το άβολο μέρος…
Μπορεί κανείς να θεωρεί τις δηλώσεις του Galliano αποτρόπαιες και ταυτόχρονα να αναγνωρίζει ότι το καλλιτεχνικό του έργο είναι εξαιρετικό. Μπορεί να καταδικάσει τον άνθρωπο, χωρίς να προσποιείται ότι οι συλλογές του ξαφνικά έπαψαν να υπάρχουν ή να έχουν σημασία για την ιστορία της μόδας. Το ένα δεν αναιρεί το άλλο.
Κι όμως, ακριβώς με αυτό το πρόβλημα ήρθε αντιμέτωπο το Met. Το μουσείο προσπάθησε άλλωστε να δημιουργήσει μια έκθεση που δεν θα ήταν απλώς ένα μνημείο του σχεδιαστή. Στις ανακοινώσεις του «Horizons» περιλαμβανόταν επίσης η ιστορία της πτώσης του, της ευθύνης και της επιστροφής του. Το πρόβλημα ήταν ότι στην περίπτωση του Met Gala το όριο ανάμεσα στο «μελετάμε τον καλλιτέχνη» και το «τιμούμε τον καλλιτέχνη» πρακτικά δεν υπάρχει. Η έκθεση του Costume Institute είναι άλλωστε το θέμα ενός από τα πιο εντυπωσιακά γεγονότα της ποπ κουλτούρας στον κόσμο. Και ξαφνικά το μουσειακό πρότζεκτ έπαψε να είναι απλώς μια έκθεση. Έγινε δήλωση.
Οι κριτικοί θεώρησαν ότι το Met δεν θα έπρεπε να αναδείξει τον Galliano σε τέτοια θέση, ειδικά σε μια περίοδο αυξημένης έντασης σχετικά με τον αντισημιτισμό. Τα πράγματα επιδεινώθηκαν ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι το προγραμματισμένο γκαλά θα συνέπιπτε με το Yom HaShoah. Την ημέρα μνήμης των θυμάτων του Ολοκαυτώματος. Στη Νέα Υόρκη εμφανίστηκε έντονη πολιτική και κοινωνική αντίδραση, μεταξύ άλλων από την πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου Julie Menin, κόρη επιζώντα του Ολοκαυτώματος. Στη συζήτηση παρενέβη επίσης ο Jonathan Greenblatt από την Anti-Defamation League.
Αυτή ήταν η στιγμή που το ζήτημα przestała να είναι απλώς ένα ερώτημα σχετικά με τη μόδα. Γιατί άλλο είναι να βλέπεις έναν αμφιλεγόμενο σχεδιαστή σε ένα μουσείο, και άλλο να τον κάνεις κεντρικό πρόσωπο μιας εκδήλωσης που διοργανώνεται από έναν από τους πιο επιδραστικούς πολιτιστικούς θεσμούς στην Αμερική.
Το ενδιαφέρον είναι ότι οι αντιδράσεις του κόσμου της μόδας δεν ήταν ομόφωνες. Για ένα μέρος του περιβάλλοντος, η απόφαση του Met αποτελεί προφανή πράξη υπευθυνότητας. Για άλλους, σηματοδοτεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο. Αν ένας σχεδιαστής, δεκαπέντε χρόνια μετά το σκάνδαλο, μετά από συγγνώμες και πολυετή εργασία, μπορεί να αποκλειστεί από την ιστορία του μουσείου, τότε ποιος θα είναι ο επόμενος; Και πού τελειώνει η ευθύνη του θεσμού και αρχίζει η κουλτούρα του διαρκούς απολογισμού των καλλιτεχνών;
Αντίδραση του σχεδιαστή
Ο ίδιος ο Sam Galliano δεν επιτέθηκε στο Met. Αντίθετα, αποδέχτηκε την απόφαση, αναλαμβάνοντας ξανά την ευθύνη για τον πόνο που προκάλεσαν τα λόγια του. Τόνισε επίσης ότι δεν θέλει η συζήτηση γύρω από το πρόσωπό του να αποσπά την προσοχή από το έργο του Costume Institute. Η Anna Wintour χαρακτήρισε την απόφασή του θαρραλέα και τη στήριξε.
Και ακριβώς αυτό κάνει αυτή την ιστορία πιο περίπλοκη από την κλασική αφήγηση για την «κουλτούρα της ακύρωσης».
Ο Galliano δεν ισχυρίζεται ότι του φέρθηκαν άδικα. Δεν προσπαθεί να εξωραΐσει το παρελθόν του. Δεν λέει ότι το ταλέντο του θα έπρεπε να τον προστατεύει από τις συνέπειες. Κι όμως, παραμένει ένας από τους πιο επιδραστικούς σχεδιαστές των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών.
Άρα θα έπρεπε το Met να ακυρώσει την έκθεση;
Μπορεί κανείς να πει πως ναι. Το πλαίσιο έχει σημασία, η συμβολική αξία έχει σημασία, και το μουσείο έχει το δικαίωμα να θεωρήσει ότι σε μια συγκεκριμένη στιγμή το κόστος ενός τέτοιου γεγονότος είναι υπερβολικά υψηλό. Αλλά μπορεί επίσης να τεθεί ένα άλλο ερώτημα. Μήπως ακριβώς γι’ αυτό το λόγο το μουσείο δεν θα έπρεπε να κάνει αυτή την έκθεση; Όχι για να εξαγνίσει τον Galliano, αλλά για να δείξει όλη την αντίφαση της ιστορίας του.
Γιατί η πιο ενδιαφέρουσα έκθεση για τον Galliano δεν θα έπρεπε απαραίτητα να λέει: «να ο ιδιοφυής, στον οποίο συγχωρήθηκε». Θα μπορούσε να ρωτήσει: τι κάνουμε με μια ιδιοφυΐα που έχει πέσει; Μπορεί ο καλλιτέχνης να αλλάξει; Υπάρχει χρονικό όριο για τη συγγνώμη; Μπορεί ένας άνθρωπος να ξανακερδίσει την επαγγελματική εμπιστοσύνη, ακόμα κι αν δεν είναι έτοιμος να τον συγχωρήσει κάθε ένας που πλήγωσε; Και έχει το μουσείο την υποχρέωση να διατηρεί την ιστορία της τέχνης μαζί με τους άβολους ήρωές της, ή θα έπρεπε να αποφασίζει ποιους από αυτούς επιτρέπεται ακόμα να θαυμάζουμε;
Αυτές είναι ερωτήσεις πολύ πιο ενδιαφέρουσες από ένα ακόμη κόκκινο χαλί.
Και γι’ αυτό η απόφαση του Met μπορεί να αποδειχθεί πιο προβληματική για το ίδιο το μουσείο παρά για τον Galliano. Ο σχεδιαστής έχει πίσω του μια δεκαετία επιτυχιών στο Maison Margiela, μια νέα συνεργασία με τη Zara και μια θέση που δεν μπορεί να διαγραφεί με ένα μόνο δελτίο τύπου. Η θέση του στην ιστορία της μόδας δεν εξαρτάται πλέον από μία έκθεση. Το Met, αντίθετα, πρέπει τώρα να βρει απάντηση στο ερώτημα που έθεσε ο ίδιος στον εαυτό του. Είναι το μουσείο ένας χώρος όπου παρουσιάζουμε μόνο ανθρώπους που μπορούμε να θαυμάζουμε χωρίς επιφυλάξεις ή ένας χώρος όπου προσπαθούμε να κατανοήσουμε και εκείνους των οποίων ο θαυμασμός απαιτεί από εμάς ηθική προσπάθεια;
